IZOLACJA TECHNOLOGICZNA

Posted by: Posted on: 13 października, 2007 Comments: 0

Trzeba jednak od razu podkreślić: izo­lacja technologiczna (mieszkanie, ubiór), choć niezbędna do ochrony człowieka przed uszkodzeniem ustroju przez niską temperaturę oto­czenia, często okazuje się niewystarczająca. Niezbędny jest również pewien stopień odporności biologicznej, którą łatwo utracić, żyjąc stale w warunkach komfortu cieplnego, można jednak zwiększyć przez wielo­krotną konfrontację ustroju ze środowiskiem o niskiej temperaturze; brak jej może stać się przyczyną ciężkich uszkodzeń organizmu, nawet w wyniku krótkotrwałego wpływu zimnego otoczenia. Można tu…

DZIAŁANIE ZIMNA

Posted by: Posted on: 27 września, 2007 Comments: 0

Kilkanaście minut działania zimna wystarczyło, by spowodować odmrożenie obu nóg, wymagające przeszło miesięcznego leczenia szpitalnego. W tej samej miejscowości zakładano w tym dniu instalacje elektryczne. Zajęci przy tym robotnicy wykonywali część czynności manipulacyjnych bez rękawic, żaden je­dnak nie uległ odmrożeniu. Dzięki częstemu narażeniu na działanie zim­na byli zahartowani.Jeszcze ważniejszy jest inny aspekt zagadnienia. Mimo że człowiek wywodzi się z rejonów subtropikalnych, znaczna część ludzkości za­mieszkuje tereny, które w stosunku do…

W CIĘŻKICH WARUNKACH

Posted by: Posted on: 10 września, 2007 Comments: 0

Przeżycie w tak cięż­kich warunkach termicznych jest możliwe tylko przy zastosowaniu od­powiedniej odzieży, pomieszczeń i systemów ogrzewania, co w gruncie rzeczy stanowi przedłużenie działania fizjologicznych mechanizmów termoregulacji. Ten sposób adaptacji do życia w warunkach krańcowych jest skuteczny jedynie wówczas, gdy pozostaje w zgodzie z działaniem fizjologicznych mechanizmów obrony ustroju przed zimnem. Jeśli znajo­mość tych mechanizmów jest niedostateczna, sięganie do możliwości stwarzanych przez współczesną technikę może przynieść więcej szkody niż pożytku. Dla…

ODZIEŻ OCHRONNA

Posted by: Posted on: 10 września, 2007 Comments: 0

Samo stosowanie odzieży chroniącej przed bardzo niską temperaturą środowiska może wyłaniać kłopotliwe problemy. Im lepszym izolatorem termicznym jest odzież, tym łatwiej oczywiście utrzymać pod nią mikro­klimat w granicach komfortu cieplnego, nawet przy temperaturze oto­czenia sięgającej —40 czy —70°C. Powstaje jednak pytanie, jak usuwać nadmiar ciepła wytwarzanego w ustroju podczas wysiłków fizycznych wykonywanych w takiej odzieży. Realność tego rodzaju pytań może ilustrować opisany niedawno przypadek śmierci żołnierza kanadyjskiego, który w obawie…

SPOJRZENIE NA ZAGADNIENIE

Posted by: Posted on: 30 sierpnia, 2007 Comments: 0

Wysunąć trzeba wreszcie pytanie, w jakiej mierze powyższe przy­kłady, ilustrujące znaczenie zimna jako elementu warunków krańco­wych w życiu współczesnego człowieka, można odnieść do warunków klimatycznych Polski. Na zagadnienie to można spojrzeć z dwóch punktów widzenia. Po pierwsze, z wyjątkiem krótkiego okresu lata, temperatura otoczenia (na otwartej przestrzeni) jest u nas znacznie niższa od średniej temperatury skóry (około 32°C). Znaczy to, że za­chowanie stałej temperatury wewnętrznej ciała w takim otoczeniu jest…

WIELE GAŁĘZI PRACY

Posted by: Posted on: 25 sierpnia, 2007 Comments: 0

Po drugie, w wielu gałęziach pracy zawodowej nieuniknione jest nara­żenie ustroju lub — częściej — kończyn na niską lub nawet bardzo niską temperaturę otoczenia. Niektóre procesy technologiczne wymaga­ją np. wykonywania precyzyjnych czynności manipulacyjnych w tem­peraturze bliskiej —70°C; oczywiste jest narażenie na zimno pracow­ników chłodni; wiele prac terenowych prowadzi się w ciągu kilku miesięcy w roku w temperaturze nie przekraczającej —5 czy —7° C lub nawet niższej, przy czym charakter pracy…

ELEMENT KRAŃCOWYCH WARUNKÓW

Posted by: Posted on: 21 sierpnia, 2007 Comments: 0

Zimno pozostaje zatem elementem warunków krańcowych także dla współczesnego człowieka. Dla ochrony przed nim trzeba sięgać do środków współczesnej techniki, które pozwalają na tworzenie mikrokli­matu dobrze znoszonego przez organizm nawet w warunkach mrozów arktycznych. Nie uwalnia nas to jednak od badania i uczenia się, jak wykorzystywać własne, fizjologiczne mechanizmy ochrony przed obni­żeniem temperatury wewnętrznej ciała lub uszkodzeniem przez zimno tkanek powierzchownych (odmrożenia). Poznanie i wykorzystanie tych mechanizmów stanowi warunek przystosowania…

DORAŹNA ADAPTACJA

Posted by: Posted on: 12 sierpnia, 2007 Comments: 0

Jak wspomniano już wyżej, ekspozycja człowieka na działanie niskiej temperatury środowiska wyzwala ze strony jego ustroju reakcje, które zmniejszają utratę ciepła do otoczenia i zwiększają ilość ciepła powsta­jącego w organizmie. Pierwszą reakcją na działanie niskiej temperatury otoczenia jest skurcz naczyń krwionośnych skóry i podskórnej tkanki tłuszczowej. Zmniejszenie przepływu krwi przez te tkanki ogranicza ilość ciepła dostarczanego przez krew do powierzchownych warstw ciała oraz zmniejsza ich przewodnictwo cieplne. W efekcie ulega obni­żeniu…

W WARUNKACH NISKIEJ TEMPERATURY

Posted by: Posted on: 31 lipca, 2007 Comments: 0

Im większa panuje różnica temperatur między tkankami głębokimi i powierzchownymi, tym opisany przepływ ciepła jest większy. Fakt ten niekiedy staje się przyczyną pozornie paradoksalnego zjawiska. Roz­poczęcie wysiłku fizycznego (pływanie) przez człowieka zanurzonego w chłodnej wodzie może spowodować obniżenie temperatury wewnętrznej ciała w stosunku do jej poziomu w spoczynku, mimo iż podczas pływa­nia wzrasta ilość ciepła powstającego w ustroju. Ciepło wytwarzane podczas skurczów mięśni gromadzi się początkowo w ustroju, powodu­jąc podwyższenie…

SZCZEGÓLNIE NISKIE PRZEWODNICTWO

Posted by: Posted on: 25 lipca, 2007 Comments: 0

Szcze­gólnie niskie przewodnictwo cieplne ma tkanka tłuszczowa, ale tylko wówczas, gdy przepływ przez nią krwi jest mały. Gdy naczynia krwio­nośne zaopatrujące tę tkankę są rozszerzone, jej przewodnictwo cieplne wybitnie wzrasta — znaczną część każdej jednostki masy tej tkanki sta­nowi wówczas krew, którą cechuje wysokie przewodnictwo cieplne. W otoczeniu o wysokiej temperaturze podskórna tkanka tłuszczowa traci więc w dużym stopniu swoje właściwości izolacyjne i niewiele przeszkadza w usuwaniu z ustroju nadmiaru…

ZACHOWANE W ORGANIZMIE

Posted by: Posted on: 25 lipca, 2007 Comments: 0

Skurcz naczyń krwionośnych skóry ułatwia ochronę przed utratą ciep­ła przez ustrój w jeszcze inny sposób. Głębokie tętnice zaopatrujące kończyny w krew biegną w nich w otoczeniu dwu bardzo blisko poło­żonych żył. W otoczeniu o neutralnej temperaturze znaczna część, a w gorącym otoczeniu nawet większa część krwi płynącej do kończyny kie­rowana jest poprzez odgałęzienia tych tętnic do naczyń powierzchow­nych skóry. W chłodnym lub zimnym otoczeniu naczynia krwionośne skóry kurczą się i…

KREW TĘTNICZA

Posted by: Posted on: 17 lipca, 2007 Comments: 0

Obniżenie temperatury krwi tętniczej przed osiągnięciem przez nią obwodu kończyny, gdzie styka się za pośrednictwem tkanek powierzchownych z zimnym oto­czeniem, przyczynia się również do zmniejszenia utraty ciepła przez ustrój. Jak bardzo skuteczny jest ten mechanizm „krótkiego spięcia” cieplnego, ilustrują przykłady ze świata zwierzęcego. P. F. Scholander i W. E. Schevill starali się wyjaśnić, w jaki sposób wieloryby żyjące w wodach podbiegunowych mogą utrzymywać stałą temperaturę we­wnętrzną ciała mimo ogromnej powierzchni…

U WIELU GATUNKÓW ZWIERZĄT

Posted by: Posted on: 1 lipca, 2007 Comments: 0

Warto nad­mienić, że podobne pod względem konstrukcji systemy stosuje się dla oszczędzenia ciepła także w technice ogrzewniczej. U wielu gatunków zwierząt istnieje jeszcze jeden mechanizm ochrony ustroju przed utratą ciepła: piloerekcja (stroszenie włosów). Mię­dzy gęstymi, nastroszonymi włosami zostaje zatrzymana nieruchoma warstwa powietrza, które jest złym przewodnikiem ciepła. Głębokość tej warstwy sięga np. u białego wilka arktycznego przeszło 6,5 cm. Ustrój zyskuje w ten sposób doskonałe okrycie. Skuteczność tej izolacji cieplnej pozwala…

SZCZEGÓLNE KŁOPOTY

Posted by: Posted on: 24 czerwca, 2007 Comments: 0

U człowieka opisany mechanizm nie odgrywa żadnej roli, zaś skurcz mięśni stroszycieli włosów (tzw. gęsia skórka) jest jedynie bezużyteczną pozostałością filogenetyczną. Odzież zastąpiła pierwotny mechanizm własnej izolacji cieplnej. Z przytoczonych przykładów wynika, że z punktu widzenia wymiany ciepła zysk, jaki człowiek odniósł z tej „zamiany”, bywa czasem wątpliwy. Działanie omówionego wyżej naczyniowego mechanizmu adaptacji ustroju do niskiej temperatury otoczenia ma też swoje niedostatki. Po wpływem zimna kurczą się naczynia krwionośne nie…